Ọkọlọtọ nke Autistan, nke nwa autistic bu na Brussels (World autism mmata ụbọchị 2018)

(foto Cinzia Agoni)

Ngosipụta ngwa ngwa :

1. Autistan bụ nke “ụwa autistic” : nke a na-egosipụta, Na nchịkọta, Ihe niile na-egosi autism na ndị autistic.
2. Òtù Diplomatic nke Autistan nwere isi ebumnuche nke’gwa ndị ọchịchị mba, ka ha wee ghọta nke ọma mkpa na ihe isi ike nke ndị autistic, n'ebumnobi nke a “Ntụle ziri ezi nke Autism n'ebe ọ bụla” ikwe a “Ịnweta maka Ndị Autistic ekpughere na ọnọdụ nkwarụ“, iji belata “Mwakpo ebutere ọha (mmetụta uche, uche ma ọ bụ ọzọ)”.
Nzukọ anyị bụ “mba ọzọ”, ọ naghị eme ihe ọ bụla “nnyonye anya n'èzí”, ọ na-enye nkwado nkwado maka usoro sara mbara nke ukwuu, iche iche, dị iche, nke na-enye ohere ntụnyere na ntụgharị uche ndị bara uru nke ukwuu maka imeziwanye amụma ọha.
3. Ndị na-arịa ọrịa ahụ anaghị ata ahụhụ “nke autism” : ha na-ata ahụhụ nsonaazụ nke enweghị echiche ziri ezi nke Autism n'ebe ọ bụla, ya mere enweghị atumatu ọha na usoro na-enye ohere ịnweta ekele maka mbelata ọgụ ndị a dị na mpụga.
4. Maka nke ahụ, ọ dị mkpa ịmalite site n'ịghọta nke ahụ “autism” (nke bụ ihe dị iche nke mmadụ nwere ọtụtụ àgwà) bụ ihe dị iche na “ọrịa autism” (nke bụ naanị nsogbu, ebumnobi ma ọ bụ nke onwe).
5. Ndị na-arịa ọrịa autistic ga-enwerịrị ike “ịmụta na-abụghị autism” ibi ndụ site na ime mgbanwe na ya, MA na-erubeghi isi ya bụ na-ekwu na-enweghị “ọrụ ịghọ ndị na-abụghị autistic”, n'ihi na anyị ga-echekwaba àgwà ndị kpọmkwem maka autism, na anyị ga-ezere ọtụtụ na dị ize ndụ mmejọ na ọha mmadụ ọnyà, karịsịa nke mejupụtara ịmepụta ùgwù onwe onye site na “kwere omume ikpe site na ndị bịara abịa”, nke chọrọ ụdị “ọchịchị aka ike nke ihe oyiyi mmadụ” na-amanye “iko” (nke bụ ihe nzuzu, elu elu, na karịsịa nsi maka ndị autistic).
6. Ọ dị mkpa na ndị autistic anaghị egbochi ọdịmma ha ma ọ bụ azụmahịa ha (ewezuga iwu kacha nta nke ezi omume), na ha anaghị ekpughe ihe mgbochi, iji chekwaa oke ma ọ bụ ịnapụ nnwere onwe n'ihi autism ha.
N'ezie, ọ bụ ihe na-ezighị ezi ma karịa ihe niile ọ na-egbochi mmepe ọ bụla dị mma.
Ọganihu dị mma nke ndị autistic nwere ike ime ma ọ bụrụ na ha nwere ike ịgbaso “ụzọ ndụ nke gị”, nke doro anya na ọ bụghị nkịtị, na nke a ga-amasị ya otutu ohere nke na-akparaghị ókè, nke oke, nke ohere, nke ahụmahụ, mkpakọrịta nwoke na nwaanyị, nke ihe omume, njem wdg.., ọ bụghịkwa ụzọ ọzọ : mmachi na kpọrọ nkụ nke ndụ ọbụna nwere oke na amachibidoro karịa nke ọtụtụ ndị na-abụghị ndị ọrịa. (nke dị oke “ọkọlọtọ na robotic”).
Maka nke ahụ, ọ dị oke mkpa ma dị mkpa na Nne na nna nke ndị mmadụ nwere ike ịbụ “gụrụ banyere autism”.
7. Ya mere nnwere onwe na nnwale dị mkpa, na nghọta nke ụkpụrụ ndị a (n'etiti ọtụtụ ndị ọzọ anyị nwere ike ịkọwa ma gosipụta n'ụzọ zuru ezu) dị mkpa ka ọha mmadụ nwee ike ndụ ka mma maka ndị autistic : nke efu, ka mma, mezuru karịa, na otu ọkwa nke ohere na ohere dị ka ndị na-abụghị ndị autistic, ya bu ikwu a “ezigbo ndu”, kwesịrị ekwesị na obi ụtọ.
8. Nke a ga-ekwe omume ma ọ bụrụ na ndị autistic nwere ike ịkọwa ihe ndị a gee ntị nke ọma, ma ọ bụrụ na ndị ọchịchị na-agba mbọ ma ghọta na mgbanwe ndị dị mkpa abụghị mkparị : ndị a bụ mgbazi ndị bara uru maka ọha mmadụ n'ozuzu ya.
Gbalịa ịdọrọ uche, ma jiri ihe atụ na ihe akaebe kọwaa ihe ndị a nke ọma “site na ndu n'ezie” : nke a bụ naanị ebumnuche ọgbakọ anyị.